Các mức độ vàng da sơ sinh nguy hiểm mẹ phải biết phân biệt và xử trí

Bé nào cũng có thể bị vàng da nhưng vàng da nặng mà không được kịp thời điều trị sẽ gây nguy hiểm cho bé, do đó mẹ cần có hiểu biết cơ bản về vàng da sơ sinh và cách xử trí nhé!

Đa số các trường hợp vàng da là hiện sinh lý bình thường, tuy nhiên ranh giới giữa vàng da sinh lý và bệnh lý rất mong manh. Vàng da sinh lý thường tự biến mất sau một thời gian ngắn, trong khi đó vàng da bệnh lý nếu không được điều trị kịp thời sẽ rất nguy hiểm. Những hiểu biết cơ bản về vàng da ở trẻ sơ sinh sẽ giúp mẹ bảo vệ con mình tránh được những nguy hiểm.

Vàng da ở trẻ sơ sinh là tình trạng da và lòng trắng của mắt có màu vàng. Tình trạng này phổ biến ở trẻ sơ sinh và không giống như vàng da ở người lớn.

Tình trạng vàng da có thể xuất hiện vào ngày thứ 2-3 sau sinh, tăng nhanh từ mặt xuống đến thân mình và tay chân. Bé sẽ bị vàng da đậm vào ngày thứ 3-5 ở bé đủ tháng và ngày thứ 7 ở bé sinh non. Và thường tình trạng này sẽ hết vào ngày thứ 10-14 sau sinh (3 tuần đối với bé sinh non). Vàng da này sẽ tự hết mà không cần điều trị gì và cũng không gây ra bất kì di chứng gì cho bé.

Vàng da do sữa mẹ có thể xuất hiện 5-7 ngày sau sinh và là một loại vàng da vô hại, không cần phải ngừng cho con bú. Tình trạng vàng da này được gây ra do một loại chất có trong sữa mẹ (pregnan α 20β diot).  Tác dụng của chất này sẽ mất đi sau 4-6 tuần sau sinh.  

cac muc do vang da so sinh nguy hiem me phai biet phan biet va xu tri - hinh 1

Nguyên nhân của hiện tượng vàng da sơ sinh

Tình trạng vàng da sơ sinh là do bilirubin huyết thanh tăng cao.  Bilirubin được tạo ra bởi sự phân hủy bình thường của tế bào hồng cầu. Bình thường bilirubin sẽ đi qua gan và giải phóng vào ruột dưới dạng mật. Bilirubin được đào thải qua phân và nước tiểu.

Ngay sau khi sinh, bé phải tự đảm nhiệm chức năng chuyển hóa bilirubin mặc dù chức năng gan của bé hoạt động chưa tốt. Trong khi đó, hiện tượng phân hủy hồng cầu lại tăng do đời sống hồng cầu ở trẻ sơ sinh ngắn (30 ngày). Đó là lý do tại sao lại có hiện tượng vàng da sơ sinh.

Tình trạng vàng da sơ sinh ở những em bé nào sẽ có khả năng trở thành vàng da bệnh lý?

Vàng da bệnh lý thường xuất hiện ở trẻ sinh non; trẻ bị sụt cân nhiều sau sinh; trẻ đẻ ngạt; trẻ bị chấn thương sau sinh (tụ máu, bướu huyết thanh); trẻ mắc bệnh đa hồng cầu; trẻ có anh chị em bị vàng da.

Vàng da sơ sinh dễ chuyển thành vàng da bệnh lý ở những trẻ có bất đồng nhóm máu mẹ - con hệ ABO (VD: mẹ nhóm máu O, con nhóm máu A hoặc B…), bất đồng nhóm máu mẹ - con hệ Rh (mẹ Rh âm, con Rh dương); trong thời kỳ mang thai mẹ mắc các bệnh lý như đái tháo đường; mẹ có sử dụng các thuốc như diazepam, oxytocin.

cac muc do vang da so sinh nguy hiem me phai biet phan biet va xu tri - hinh 2

Khi nào cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ?

Ở những trẻ bị vàng da, khi có các dấu hiệu sau đây cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ: da của trẻ vàng ngày càng nhiều hơn và kéo dài, vàng lan từ trán – ngực – bụng – tay chân, trẻ kém linh hoạt, bú yếu (bỏ bú), li bì khó đánh thức, khóc thét từng cơn, co giật, có ít hơn 4 tã ướt hoặc tã bẩn trong 24 giờ.

Cách để mẹ phát hiện vàng da ở bé

Để quan sát được sự thay đổi rõ của màu da, cần quan sát màu da của con hằng ngày dưới ánh sáng mặt trời, không cho con nằm trong buồng tối. Mẹ có thể quan sát lòng trắng của mắt, da của con. Nếu da của bé tối màu khó quan sát thì mẹ có thể ấn nhẹ ngón tay lên vùng trán của bé, giữ khoảng 2s, thả ra da sẽ xuất hiện màu vàng trong trường hợp bé bị vàng da. Mẹ cần kiểm tra kỹ màu da của con hằng ngày ở các vùng theo thứ tự trán – ngực – bụng – tay chân.

Khi trẻ bị vàng da được theo dõi tại nhà

Mẹ cần cho trẻ bú nhiều lần hơn và phải cho trẻ bú đúng cách; tắm nắng mỗi buổi sáng (thường từ 7 giờ đến 8 giờ, ở những nơi nhiều cây xanh, không khí trong sạch, yên lặng tránh tiếng ồn); cần cho bé tái khám mỗi ngày cho đến khi hết vàng da (tuần 1) và phải theo dõi tiến triển của màu da và các dấu hiệu cho thấy con mắc bệnh  để đưa con đến gặp bác sỹ chuyên khoa.

cac muc do vang da so sinh nguy hiem me phai biet phan biet va xu tri - hinh 3

Như vậy đối với vàng da sinh lý không cần điều trị bé cũng sẽ tự khỏi, nhưng các mẹ không được chủ quan, vì ranh giới giữa vàng da sinh lý và vàng da bệnh lý rất mong manh, mẹ cần phải theo dõi và quan sát tình trạng vàng da của con mình và các yếu tố nguy cơ để kịp thời đưa con mình đến bệnh viện, tránh tình trạng vàng da của con mình quá nặng và để lại di chứng cho con.

Minh Khai (Cử nhân Y tế Công cộng – Đại học Y Dược TPHCM)

  • 9.7k lượt xem0 bình luận
  • Khác
    • Chia sẻ
    • Sao chép liên kết
    • Báo cáo
Báo cáo vi phạm
Để giúp cho cộng đồng Bé Yêu tốt hơn, hãy mô tả sự cố mà bạn gặp phải?