Hiểu đầy đủ về trẻ tự kỷ để nhận biết và can thiệp giúp bé kịp thời

Sự thiếu sót về nhận thức đúng đắn với trẻ tự kỷ dẫn đến thái quá hoặc thờ ơ với những biểu hiện khác thường ở trẻ và chưa thấy hết được tầm quan trọng của việc hỗ trợ can thiệp sớm và kịp thời.

Trong khoảng 15 năm trở lại đây, số lượng trẻ ở Việt Nam mắc chứng tự kỷ gia tăng đáng kể với tần suất 1/100 trẻ và trở thành một vấn đề xã hội rất đáng quan tâm. Từ năm 2000 đến nay, số lượng trẻ được chẩn đoán và điều trị hội chứng rối loạn phổ tự kỷ ngày càng tăng, trong đó tự kỷ điển hình chiếm 16,8%, trẻ trai bị nhiều hơn trẻ gái 6 lần. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), số người Việt Nam mắc chứng tự kỷ khoảng  500.000 người.

Trong khi đó nhận thức của các gia đình, cộng đồng, xã hội về hội chứng này còn thiếu đầy đủ, thậm chí sai lệch; điều đó gây ra rất nhiều khó khăn cho trẻ tự kỷ trong việc tiếp cận, thụ hưởng các dịch vụ y tế, giáo dục và các chính sách an sinh xã hội. Sự thiếu sót về nhận thức đúng đắn với trẻ tự kỷ của cha mẹ và người lớn đôi khi dẫn đến thái quá hoặc thờ ơ với những biểu hiện khác thường ở con và chưa thấy hết được tầm quan trọng khi các con được hỗ trợ can thiệp sớm và kịp thời.

Tự kỷ là gì?

Tự kỷ là một tập hợp các rối loạn ở hệ thần kinh, có khởi phát sớm từ khi trẻ trước 3 tuổi và diễn biến kéo dài suốt đời. Biểu hiện chung của tự kỷ bao gồm những khiếm khuyết trong 3 lĩnh vực: kém tương tác xã hội, kém giao tiếp xã hội và hành vi bất thường. Bên cạnh đó, trẻ thường có rối loạn cảm giác, nhiều trẻ có kèm theo tăng động và chậm trí tuệ.

Các dấu hiệu phát hiện trẻ tự kỷ

Chậm nói là một trong những dấu hiệu khá điển hình của trẻ tự kỷ. Tuy nhiên không phải mọi trẻ chậm nói cũng là tự kỷ. Trẻ chậm nói có thể chia làm hai dạng: Chậm nói thông thường và chậm nói do khiếm khuyết về sự phát triển của não bộ (tự kỷ).

Cha mẹ đừng quá hốt hoảng nếu trẻ chậm nói, hãy theo dõi các dấu hiệu khác, ví dụ như khả năng hiểu lời của trẻ không tốt, khó ngủ, giấc ngủ không sâu, hành vi bất thường lặp lại, khó hòa nhập, thích một mình thì cha mẹ cần đưa trẻ đến khám tại các cơ sở chuyên khoa tâm bệnh để làm test tâm lý và loại trừ. Còn nếu trẻ chỉ bị chậm nói thông thường thì cha mẹ có thể dạy bé phát triển ngôn ngữ tại nhà hoặc cho bé tiếp xúc với cộng đồng như đi học, đến khu vui chơi, chơi với trẻ khác, không cho trẻ sử dụng máy tính, điện thoại và các thiết bị điện tử.

Trẻ tự kỷ có xu hướng có thế giới riêng cho bản thân: trẻ cảm thấy khó khăn trong việc hòa nhập hay giao tiếp với người khác. Khi trẻ đi học sẽ thích chơi một mình, không thích chơi với các bạn khác.

Trẻ thích chơi với đồ vật hơn là chơi với người khác: trẻ chỉ tìm đến những người quen thuộc với mình lúc cần giúp đỡ khi thật cần thiết (khi trẻ không thể tự làm được).

Cách nói chuyện của trẻ bất thường: nội dung trẻ nói không phù hợp hoàn cảnh. Trẻ có thể nói liên tục về một chủ đề nào đó hoặc lặp lại không ngừng một từ nào đó. Hay cười khúc khích không có lý do cụ thể (cười một mình).

Đôi khi nhắc lại những từ người khác nói một cách không có ý thức và không có chủ đích, ví dụ lặp lại câu hỏi người khác đang hỏi mình chứ không phải trả lời câu hỏi.

Không trả lời hay đáp ứng khi có người khác nói chuyện với mình.

Trẻ không hiểu các dấu hiệu về sự thể hiện cảm xúc của người khác (vui, buồn, mừng, giận), tránh dùng mắt khi giao tiếp với người khác.

Trẻ phản kháng rất mạnh nếu không thích, trẻ sẽ la hét, cáu giận mặc kệ môi trường xung quanh.

Trẻ hay chỉ tay, thường là để chỉ những thứ trẻ muốn chứ không phải thể hiện cảm xúc hay ngôn ngữ cơ thể như trẻ thông thường.

Trẻ tự kỷ thường không thích những trải nghiệm mới lạ, ví dụ ăn thử thức ăn khác hoặc mặc quần áo mới. Trẻ không thích khi lịch sinh hoạt thông thường bị xáo trộn và thể hiện rõ sự bất an, cáu giận.

Sự lặp lại về hành vi bất thường: vỗ tay không có lý do, nhìn chằm chằm vào ngón tay hay ánh đèn, chớp mắt, nhảy liên tục, ngửi đồ vật hay người khác, di chuyển đồ vật, cắn móng tay, đi bằng ngón chân, xoắn tóc, nghiến răng… Có nhiều hành vi không bất thường, cha mẹ cần phân biệt, ví dụ trẻ thông thường có tật nghiến răng thường vào lúc ngủ, thì trẻ tự kỷ lại nghiến răng lúc đang chơi, đang học…

Trẻ có các vấn đề đi kèm như thường xuyên lo lắng, cáu giận, sợ hãi, khó ngủ, táo bón mãn tính… cũng dẫn đến nhiều bất lợi trong cuộc sống của trẻ tự kỷ và gia đình.

Trí tuệ của trẻ tự kỷ

Chứng tự kỷ có thể ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ của trẻ ở nhiều mức độ khác nhau. Một số trẻ gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc tiếp thu kiến thức xung quanh, nhưng ngược lại có những trẻ thông minh đáng kinh ngạc. Trẻ tự kỷ hiểu mọi việc xảy ra xung quanh theo nghĩa đen nhất có thể, nên trẻ có xu hướng thích các môn khoa học, không thích các môn học về trừu tượng như mỹ thuật, hay các môn xã hội như lịch sử, văn học.

Mọi trẻ tự kỷ đều có khó khăn trong giao tiếp và tương tác với xã hội, nhưng không phải trẻ tự kỷ nào cũng thiểu năng về trí tuệ. Trẻ tự kỷ vẫn có thể có được thành công trong cuộc sống, cha mẹ hãy tôn trọng các sở thích

Cần làm gì khi cha mẹ phát hiện chứng tự kỷ ở con?

Cha mẹ cần phải hiểu tự kỷ không phải là bệnh có thể chữa khỏi hoàn toàn, mà là những khiếm khuyết của sẽ đi theo trẻ suốt đời. Tuy nhiên chúng ta có thể nhận biết sớm để can thiệp sớm và giúp cho con dễ dàng hòa nhập với cộng đồng tốt hơn. Sự thấu hiểu nhu cầu của trẻ và tình yêu thương sẽ giúp cha mẹ đem đến cho trẻ tự kỷ sự giáo dục, chăm sóc đúng đắn và cần thiết.

Khi phát hiện ra trẻ có những dấu hiệu bất thường nêu trên, cha mẹ hãy đưa bé đến khám bác sĩ và làm các test tâm lý để can thiệp sớm cho trẻ. Cha mẹ hãy tìm đến các trường giáo dục khuyết tật chuyên biệt và các chuyên gia để được tư vấn. Phát hiện và can thiệp sớm bao nhiêu, trẻ tự kỷ bớt được các khó khăn trong hòa nhập cuộc sống bấy nhiêu.

Trần Khánh Linh (Dược sỹ - Đại học Y Dược TP.HCM)

 

  • 3.6k lượt xem1 bình luận
  • Khác
    • Chia sẻ
    • Sao chép liên kết
    • Báo cáo
Báo cáo vi phạm
Để giúp cho cộng đồng Bé Yêu tốt hơn, hãy mô tả sự cố mà bạn gặp phải?