Hiểu rõ các trạng thái tâm lý sau sinh để phòng những điều tai hại – kì 1

Chúng ta dường như bị hiểu nhầm và gộp tất cả các trạng thái tiêu cực sau sinh là trầm cảm sau sinh. Nhiều người không biết rằng có trạng thái nhẹ hơn là baby blues hay nặng hơn là loạn thần sau sinh!

Mang nặng chín tháng, đẻ đau bao điều và rồi đến ngày chúng ta đón chào những thiên thần bé bỏng, hạnh phúc ngập tràn nhưng cũng có biết bao khó khăn trước mắt. Cơ thể cũng như tâm lý của phụ nữ mang thai hay sau sinh có rất nhiều biến đổi. Cảm xúc của mẹ sau sinh rất đa dạng, có người lại rất vui vẻ, nhưng trái lại cũng có những người trở nên trầm buồn, dễ khóc, cảm thấy vô vọng hay thậm chí là có những suy nghĩ tiêu cực và dẫn đến những hậu quả khôn lường.

Chúng ta thường quy chụp hết tất tần tật những trạng thái tiêu cực sau sinh thành trầm cảm sau sinh, trong khi có các thuật ngữ y khoa khác nhau để dành cho các mức độ trạng thái. Và cũng tùy vào các trường hợp khác nhau này, chúng ta hiểu rõ được sự nguy hiểm, cũng như những điều tai hại xảy ra với người mẹ hay người mẹ có thể gây nên để phòng ngừa, giúp phụ nữ vượt qua khó khăn, hiểu rõ bản chất vấn đề, và nếu như xảy ra những hậu quả đáng tiếc, chúng ta biết nhìn nhận sự việc một cách thấu đáo và thông cảm với người mẹ hơn nhiều so với tình trạng xã hội hiện nay.

hieu-ro-cac-trang-thai-tam-ly-sau-sinh-de-phong-nhung-dieu-tai-hai-ki-1-h1

“Baby blues” – Giai đoạn buồn sau sinh

Buồn sau sinh, hay còn gọi là giai đoạn “Baby blues”, đây là tình trạng mà khoảng 30%-75% phụ nữ sau sinh sẽ trải qua, đây là một giai đoạn ngắn mà người phụ nữ cảm thấy dễ buồn, dễ khóc, tâm trạng không ổn định, bứt rứt, lo lắng, cảm thấy rất dễ cáu gắt, kém tập trung, mất ngủ, ăn uống không ngon miệng,… Lý do của giai đoạn này được cho là do sự thay đổi đột ngột của nội tiết tố sau khi sinh, cộng thêm sự xuất hiện của một thành viên mới, đó là một thay đổi lớn trong gia đình, người phụ nữ phải đối mặt với những bỡ ngỡ ban đầu khi bắt đầu phải chăm sóc em bé, thức ngủ giờ giấc theo em bé và điều này gây ra sự rối loạn trong nhịp sinh học của họ, họ uể oải vì phải thức khuya, lo lắng vì không hiểu em bé khóc là vì đói hay vì một lý do nào đó. Tình trạng này kéo dài sẽ bắt đầu khoảng từ 2-3 ngày sau sinh, thường đạt đỉnh ở ngày thứ 5 sau sinh và kéo dài khoảng 2 tuần sau đó sẽ hết. Nếu như tình trạng này kéo dài quá 2 tuần, có lẽ lúc này người phụ nữ đã bị trầm cảm và giai đoạn “baby blue” đó có thể là sự khởi đầu nhẹ của trầm cảm sau sinh.

hieu-ro-cac-trang-thai-tam-ly-sau-sinh-de-phong-nhung-dieu-tai-hai-ki-1-h2

Những việc cần làm khi mẹ sau sinh trải qua giai đoạn “baby blues”

 “Baby blues” thông thường sẽ tự hết trong vòng 2 tuần mà không cần dùng thuốc điều trị, điều quan trọng là bản thân người mẹ phải nhận diện mình đang trong một giai đoạn rối loạn sinh lý sau sinh, và các thành viên khác cần phải quan tâm đến người mẹ sát sao để nhận diện ra các triệu chứng này. Khi bạn nhận ra mình bắt đầu xuất hiện những cảm giác buồn, dễ khóc, dễ cáu gắt, hãy chia sẻ ngay với người nhà để được hỗ trợ. Cố gắng sắp xếp đủ thời gian để có thể ngủ đủ giấc, thảo luận với gia đình chia thời gian chăm em bé để bạn có thể ngủ đúng nhịp sinh học hơn, điều này có thể giúp bạn đỡ mệt mỏi và giảm thiểu sự cáu gắt. Duy trì dinh dưỡng đầy đủ. Nên tìm những cách giúp thư giãn như ra ngoài hít không khí trong lành, đi bộ nhẹ nhàng tránh tập luyện thể thao nặng (vì những ngày sau sinh cơ thể bạn chưa hồi phục hoàn toàn). Những lúc tâm trạng trở nên dễ cáu gắt, bạn có thể thay đổi môi trường để bản thân thấy dễ chịu hơn. Điều quan trọng là rất cần sự trợ giúp của gia đình.

Trầm cảm sau sinh – trạng thái dễ dẫn đến hành vi tự sát

Như đã nói ở trên, nếu các triệu chứng của bạn kéo dài quá 2 tuần và có xu hướng ngày càng trầm trọng, thì lúc này mọi chuyện không chỉ đơn giản chỉ là giai đoạn buồn sau sinh “baby blues” mà  đó đã là trầm cảm sau sinh. Tỉ lệ mắc trầm cảm sau sinh khoảng từ 10%-15% phụ nữ sau sinh, tuy nhiên theo nhiều nghiên cứu đưa ra, khoảng 50% phụ nữ biểu hiện trầm cảm sau sinh thực sự đã bị trầm cảm trong lúc mang thai và được gọi là trầm cảm chu sinh (tức là trầm cảm trong thai kì) do vậy việc xác định chính xác thời điểm khởi phát trầm cảm rất quan trọng. Tình trạng này khởi phát trong vòng 12 tuần sau sinh. Biểu hiện của trầm cảm sau sinh cũng tương tự như “baby blue” tuy nhiên nặng nề và dai dẳng hơn, họ cảm thấy buồn sâu sắc hay thậm chí là thấy tuyệt vọng, rất dễ khóc hay thậm chí có những người thể hiện cảm xúc thờ ơ, cáu gắt vô cớ, mất hết mọi hứng thú trong cuộc sống thậm chí không có hứng thú để quan tâm đến con, mất tập trung, chán ăn, mất ngủ, mất năng lượng – họ có thể nằm trên giường cả ngày, không muốn giao tiếp, thậm chí là không muốn tắm rửa hay chăm sóc bản thân mình. Xuất hiện những suy nghĩ lo lắng về đứa con, tự trách bản thân mình là người mẹ không tốt,… và nặng nề nhất đó là suy nghĩ muốn tự sát hoặc thậm chí thực hiện hành vi tự sát. Nguyên nhân của trầm cảm sau sinh được cho là do đa yếu tố: sự giảm đột ngột của hoóc-môn sau sinh là một yếu tố khởi phát trầm cảm, sự sụt giảm của các chất dẫn truyền thần kinh, do gene, do áp lực hay các yếu tố gây stress trong đời sống.

Những điều cần làm ngay khi xuất hiện trầm cảm sau sinh ở người mẹ

Khi người mẹ được xác định là trầm cảm sau sinh, thì điều chắc chắn phải có sự can thiệp của bác sĩ và nhân viên y tế. Thực tế, việc điều trị bằng thuốc trong giai đoạn này cũng cần phải cân nhắc, vì một số loại thuốc có qua sữa mẹ. Tuy nhiên, người mẹ sau sinh cần phải được thăm khám bởi chuyên gia tâm thần kinh, đánh giá mức độ bệnh hiện tại liệu có cần phải dùng thuốc hay chỉ cần hỗ trợ tâm lý trị liệu. Trong trường hợp nhẹ, có thể chỉ cần điều trị tâm lý, tuy nhiên ở mức độ trung bình và nặng thì chắc chắn phải dùng đến thuốc phối hợp với tâm lý trị liệu. Bạn đừng vì quá lo ngại thuốc qua sữa mà trì hoãn quá trình điều trị vì lâu ngày bệnh có thể diễn tiến mạn tính và khó đáp ứng thuốc, gây suy giảm chức năng. Tùy vào mỗi cá nhân người bệnh, bác sĩ sẽ sử dụng loại thuốc được nghiên cứu là an toàn nhất và ít qua sữa nhất. Điều quan trọng bạn cần phải hiểu lợi ích giữa việc uống thuốc và không uống thuốc như thế nào. Trong trường hợp này, vai trò của gia đình là rất quan trọng trong việc hỗ trợ người bệnh vượt qua trầm cảm sau sinh.

Và ngoài các trường hợp tâm lý sau sinh trên, còn có trường hợp các mẹ bị loạn thần sau sinh, thậm chí còn nguy hại hơn cả trầm cảm sau sinh. Vào kì sau, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu chi tiết hơn về những trường hợp này, để hiểu tại sao những người mẹ có thể làm những hành động nguy hiểm hay thậm chí là độc ác như tự sát và giết con mình. Khi hiểu hơn, chúng ta sẽ bớt lên án những người mẹ đáng thương vì họ đang rơi vào trạng thái tâm thần kinh không mong muốn và không điều chỉnh được hành vi, chỉ thấy đáng trách đó là những người thân xung quanh đã không kịp thời phòng ngừa, nhận biết và hỗ trợ để người mẹ không mắc phải hay có thể vượt qua tâm bệnh đó!

Lê Hoàng Ngọc Trâm (Bác sĩ nội trú chuyên khoa Tâm Thần kinh – Đại học Y Dược TPHCM)

  • 391 lượt xem0 bình luận
  • Khác
    • Chia sẻ
    • Sao chép liên kết
    • Báo cáo
Báo cáo vi phạm
Để giúp cho cộng đồng Bé Yêu tốt hơn, hãy mô tả sự cố mà bạn gặp phải?