Những vấn đề về bệnh quai bị

1. Bệnh quai bị là gì?

Đây là một bệnh lây truyền qua đường hô hấp do các bụi nước trong hơi thở người bệnh truyền trực tiếp sang người lành. Sau khi vào cơ thể, virus bám vào niêm mạc mũi, miệng, kết mạc sau đó xâm nhập vào nội tạng qua đường máu. Bệnh thường hay gặp ở trẻ nhỏ và lứa tuổi vị thành niên, người lớn cũng có thể mắc nhưng tỷ lệ là thấp hơn. Bệnh hay gặp ở trẻ em từ 3 tuổi trở lên, là độ tuổi trẻ bắt đầu đi học mẫu giáo; trong đó hay gặp lứa tuổi 5 – 9 tuổi và thanh niên. Ít gặp quai bị ở trẻ dưới 2 tuổi mặc dù trẻ chỉ được bảo vệ trong 6 tháng đầu nếu mẹ đã từng mắc bệnh quai bị. Bệnh gặp ở nam nhiều hơn nữ.

Bệnh thường phát vào mùa xuân, nhất là trong khoảng thời gian tháng 4 và tháng 5, trong các môi trường tập thể như trường học, nhà trẻ.

Sau khi nhiễm quai bị, trong cơ thể sẽ tồn tại các kháng thể trung hoà. Các kháng thể này được duy trì ở nồng độ thấp nhưng có tác dụng bảo vệ. Do đó hầu hết mọi người chỉ có biểu hiện của bệnh quai bị một lần trong suốt cuộc đời.

2. Triệu chứng lâm sàng của bệnh quai bị

Viêm tuyến nước bọt mang tai

Biểu hiện lâm sàng phổ biến nhất là viêm tuyến nước bọt mang tai không hóa mủ. Ban đầu, trẻ sốt 38-39°C, đau đầu, đau mỏi toàn thân, ăn ngủ kém. Sau sốt 24-28 giờ xuất hiện viêm tuyến mang tai. Lúc đầu sưng một bên, sau 1-2 ngày sưng tiếp bên kia (thường sưng cả hai bên, ít gặp sưng chỉ 1 bên). Hai bên sưng thường không đối xứng (bên sưng to, bên sưng nhỏ), tuyến mang tai sưng to đôi khi làm mất rãnh trước và sau tai, có khi biến dạng mặt, mặt phình ra, cổ bạnh, cằm xệ. Da vùng tuyến mang tai bị sưng căng, bóng, không đỏ, ấn không lõm, sờ nóng, đau, nước bọt ít, quánh.

Ngoài ra trẻ sẽ có các triệu chứng toàn thân như sốt, mệt mỏi, đau nhức đầu, đau nhức xương khớp, ăn ngủ kém. Hiếm gặp một số trường hợp tuyến dưới hàm sưng to gây phù trước xương ức hay gây khó thở, khó nuốt, khó nói. Sau khoảng 1 tuần, tuyến mang tai giảm đau và nhỏ dần, bệnh nhân hết sốt, các triệu chứng khác cũng giảm dần.

Tuyến nước bọt không bao giờ hoá mủ (trừ khi bội nhiễm vi khuẩn) và cũng không bao giờ bị teo.

Viêm tinh hoàn trong quai bị

Viêm tinh hoàn có thể gặp trong quai bị, đặc biệt ở những trẻ trong độ tuổi dậy thì. Viêm tinh hoàn thường xuất hiện sau viêm tuyến nước bọt và khi các triệu chứng viêm tuyến nước bọt đã dịu đi. Thường vào ngày thứ 5 đến thứ 10 của bệnh thấy sốt xuất hiện trở lại hoặc sốt tăng lên. Trẻ có thể thấy buồn nôn, nôn. Tinh hoàn đau, nhất là khi đi lại và to gấp 2-3 lần bình thường, sờ thấy chắc, da bìu có thể nề, căng đỏ. Thường hết sốt sau 3-5 ngày, tinh hoàn giảm sưng từ từ, có thể 3-4 tuần sau tinh hoàn mới hết sưng đau và không bao giờ có mủ.

Sau chừng 2 tuần tinh hoàn mới hết sưng và phải sau 2 tháng mới đánh giá được tinh hoàn có bị teo hay không (tỷ lệ teo tinh hoàn khoảng 5/1000). Chứng vô tinh trùng rất hiếm, chức năng nội tiết thường không bị ảnh hưởng. Nếu teo tinh hoàn có thể gây các tình trạng như: không có tinh trùng, vô sinh, chậm lớn, mất nam tính và liệt dương. Nhưng trên thực tế, nếu teo 1 tinh hoàn sẽ không có ảnh hưởng gì, bên lành sẽ hoạt động bù trừ. Khi bị teo cả 2 bên hoặc ở người chỉ có 1 tinh hoàn thì tỷ lệ bị ảnh hưởng hoạt động sinh dục và vô sinh cũng thấp.

3. Bé bị bệnh quai bị cần được chăm sóc thế nào?

Mọi trẻ có biểu hiện nghi ngờ quai bị cần được đưa đến cơ sở y tế để khám nhằm xác định bệnh và loại trừ các bệnh lý khác. Khi đã được chẩn đoán quai bị, có thể cho điều trị tại nhà; tuy nhiên nên cần cách ly bệnh nhân tối thiểu là 2 tuần. Cần theo dõi bệnh nhân thường xuyên, phát hiện sớm các biến chứng để có thái độ xử trí kịp thời

Cần đưa trẻ đến khám ngay tại cơ sở y tế nếu trẻ:

Có biểu hiện sưng đau tinh hoàn

Có biểu hiện đau nhức đầu, lơ mơ, co giật

Có biểu hiện nôn, đau bụng

Có bất thường ở mắt, tai và các cơ quan khác

4. Một số vấn đề trong chăm sóc:

Khi bị viêm tuyến nước bọt mang tai:

Cần hạn chế đi lại, nhất là trong thời gian còn sốt và sưng tuyến nước bọt (4 – 6 ngày đầu) để phòng biến chứng viêm tinh hoàn

Chườm nóng vùng hàm, nếu đau nhiều có thể dùng thuốc giảm đau (Aspirine, Paracetamol)

Ăn nhẹ và lỏng những ngày đầu. Súc miệng bằng nước muối sau khi ăn.

Không được đắp lá cây, bôi vôi vào vừng sưng vì có thể gây phỏng, tăng nguy cơ dẫn đến bội nhiễm.

Khi bị viêm tinh hoàn:

Mặc quần lót chặt để treo tinh hoàn, kết hợp chườm nóng. Có thể dùng thuốc giảm đau như Paracetamol

Corticoid (Prednisolon, Dexamethasone): chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ. Các thuốc này chỉ dùng 5 – 7 ngày, có tác dụng chống viêm và giảm đau chứ không hạn chế được khả năng teo tinh hoàn.

5. Phòng bệnh quai bị

Chủng ngừa là phương thức đơn giản nhất để chống lại bệnh quai bị. Thuốc hoàn toàn an toàn và hiệu quả, có thể tạo ra khả năng miễn dịch suốt đời cho trẻ.

Chủng ngừa bệnh quai bị thường được thực hiện cùng lúc với chủng ngừa bệnh sởi, khi trẻ được 9 đến 15 tháng tuổi, và nếu trễ nhất cũng không nên để quá 4 tuổi. Vaccin quai bị là vaccin virus sống giảm độc lực, an toàn, không gây sốt, tạo kháng thể cao, bảo vệ 75 – 95% trường hợp tiếp xúc, miễn dịch ít nhất 17 năm

  • 606 lượt xem1 bình luận
  • Khác
    • Chia sẻ
    • Sao chép liên kết
    • Báo cáo
Báo cáo vi phạm
Để giúp cho cộng đồng Bé Yêu tốt hơn, hãy mô tả sự cố mà bạn gặp phải?